Terug naar de kennisbank
Speelaanwijzing

Tonen op de trekzak

Bij een trekharmonica vraag je je soms af hoe de noten verdeeld op een trekzak zitten en waarom. De logica lijkt te ontbreken, dus we geven enige toelichting.

Auteur: Paul van Muijen

1.

De duwende tonen op de buitenrij zijn allen onderdeel van het C-akkoord, dat wil zeggen C-E-G. Deze combinatie maakt dus het C-akkoord.

Nu zal je zien dat op de buitenrij alle tonen (duwend gespeeld) tot dit akkoord behoren. Zolang je dus duwend op de buitenrij speelt kan er nooit een valse toon tussen zitten.

Bekijk de animatie hieronder en onthoud de plaats van de noten. De centrale C is de zesde knop van onder- of bovenaf gezien duwend op de buitenrij.

Voorbeeld

Nu we weten waar de C-E-G's op de knoppen te vinden zijn, willen we natuurlijk ook weten welke notatie daarbij hoort.

Voorbeeld

2.

We gezien dat op de buitenrij alle tonen -duwend gespeeld- tot het C-akkoord behoren. Dit zijn dus de tonen C - E- G. Aangezien die combinatie een akkoord vormt, moet dit dus ook aan de baskant gevonden kunnen worden. De twee bastoetsen rechts beneden zijn respectievelijk de C-grondtoon en daarnaast het C-akkoord.

Voorbeeld

In notatieschrift wordt een grondbas met een hoofdletter geschreven en een akkoord met een kleine letter.

Voorbeeld

Nu we weten waar de C-E-G's duwend op de buitenrij aan de diskant te vinden zijn en de C-grondbas en het c-akkoord aan de baskant ook duidelijk zijn, zoeken we het vergelijk.Letop dat de C-grondbas aan de baskant een toon is die qua toonhoogte niet aan de diskant te vinden is. Het is dus echt een bastoon. Het c-akkoord echter wel, namelijk de drie centrale G-C-E-toetsen (zie animatie). Probeer nu links en rechts hetzelfde akkoord te spelen voor een goed begrip.

Oefening

* Speel duwend het c-akkoord aan de baskant en speel door elkaar allerlei tonen op de buitenrij aan de diskant. Merk op dat geen enkele toon vals klinkt omdat al die tonen tot het c-akkoord behoren.
* Ieder akkoord bestaat uit drie tonen (grondtoon, terts en kwint). De volgorde waarin die tonen staan maakt niets uit, dus C-E-G en G-C-E zijn hetzelfde akkoord.

3.

In deel 1 en 2 hebben we eerst eens de buitenrij duwend bekeken en vastgesteld dat die rij een directe relatie heeft met het C-akkoord. Aangezien de CF-gestemde trekzak dus ook een F-stemming moet hebben, gaan we nu wat dieper in op de binnenrij, duwend gespeeld.

Van origine vinden we daar dus ook alleen maar tonen die tot het F-akkoord behoren namelijk F - A - C. In de volgende animatie worden de namen van de tonen behandeld.

Voorbeeld

Alle tonen op de binnenrij behoren dus tot het F-akkoord.

Voorbeeld

En dan is er eigenlijk iets merkwaardigs aan de hand. In Nederland spelen zeer veel spelers met een zogenaamde gedraaide tongplaat. Daarbij wordt de tongplaat onder de vijfde knop op de binnenrij omgedraaid, waardoor de trekkende toon duwend wordt en de duwende toon trekkend.

Voorbeeld

Bij een niet gedraaide tong wordt op de 5e knop op de binnenrij duwend een C gespeeld, terwijl met een wel gedraaide tong een D wordt gespeeld.

Voorbeeld

Door de kleuraanduiding zijn de namen van knoppen nog steeds makkelijk te onthouden, maar let dus wel op bij de 5e knop op de binnenrij.

4.

In deel 3 hebben we de binnenrij duwend behandeld en geconstateerd dat alle noten tot het F-akkoord behoren, tenzij de 5de tong is gedraaid. Het F-akkoord bestaat dus uit de tonen F - A - C.

Ook aan de baskant vinden we de Bas-F en het gehele F-akkoord. In de volgende animatie is dit te zien.

Voorbeeld

De hoofdletter F is de Bas-toon. De kleine letter f is het gehele akkoord bestaande uit f-a-c.

Voorbeeld

Omdat we nu bezig zijn om noten bij een akkoord te vinden, maken we een klein uitstapje naar andere knoppen aan de baskant, want......... alle tonen in het F-akkoord zijn ook separaat duwend te spelen.... en dat geeft mogelijkheden.....

Voorbeeld

Een basloopje is altijd leuk en het meest gebruikte loopje dat eenvoudig is te spelen lijkt toch wel het basloopje in F. Onderstaand een voorbeeld en een geluidsfragment waar zo'n loopje op een na de laatste maat in zit

5.

In deel 5 gaan we eens kijken naar de knoppen helemaal links aan de diskant. De eerste knoppen op de binnen- en buitenrij zijn namelijk halve tonen. De 2-rijer trekzak is niet echt ingericht om halve tonen te spelen, maar we zijn er toch gelukkig mee. Een halve toon wordt verlaagd aangegeven met een 'mol' en verhoogd met een 'kruis'. Op de binnenrij vinden we duwend op de eerste plaats een Eb (spreek uit als Es) en trekkend een C# (spreek uit als Cis). Op de buitenrij vinden we duwend een F# (spreek uit als Fis) en trekkend een Ab (spreek uit als As). Omdat de toonhoogten nogal verschillen is het aardig om te zien waar deze tonen qua hoogte aan de diskant thuis horen.

Voorbeeld

In de deze animatie eerst de duwende tonen.

Voorbeeld

Maar ook trekkend vinden we op de eerste positie van binnen- en buitenrij een halve toon, namelijk de C# (binnenrij) en de Ab (buitenrij). In de volgende animatie kunt u zien waartussen die tonen zich bevinden qua toonhoogte.

6.

Deel 6 bestaat uit het verkrijgen van inzicht in basloopjes aan de baskant ter begeleiding en/of ondersteuning van de diskant. In deel 4 werd hieraan al enigszins aandacht besteed als loopje binnen het F-akkoord. Maar er is meer mogelijk. Bekijk de animaties en luister naar de geluidsfragmenten welke basaal zijn opgenomen voor een juiste interpretatie. Uiteraard kunnen variaties daarop worden gemaakt. De loopjes zijn bruikbaar in muziekstukken in F.

Voorbeeld

Voorbeeld

Standaard F-loopje F-C-A.
Let op basloopje aan het einde van Lullaby

Voorbeeld

Omdat we nu bezig zijn om noten bij een akkoord te vinden, maken we een klein uitstapje naar andere knoppen aan de baskant, want......... alle tonen in het F-akkoord zijn ook separaat duwend te spelen.... en dat geeft mogelijkheden.....

Een basloopje is altijd leuk en het meest gebruikte loopje dat eenvoudig is te spelen lijkt toch wel het basloopje in F. Onderstaand een voorbeeld en een geluidsfragment waar zo'n loopje op een na de laatste maat in zit

Voorbeeld